Woordkunservarings in Galway

If you ever go across the sea to Ireland
than maybe at the closing of your day
you can sit and watch the moon rise over Claddah
or watch the sun go down on Galway Bay.
– 
Arthur Colahan

1000_20180429_191159Die afgelope April het ons die geleentheid gehad om ‘n kongres in Galway by te woon en terselfdertyd met verskeie plekspesifieke woordkunsprojekte in die dorp en omgewing kennis te maak.

Galway County aan die weskus van Ierland is ‘n besondere omgewing met landmerke soos Connemara, die Aran eilande en die Cliffs of Mohar – plekke wat op talle wyses in wêreldliteratuur neerslag gevind het. Literatuur in al sy vorms speel dan ook ‘n integrale rol in die gemeenskap van Galway: vanaf mondelinge tradisies tot by gedigte in graniet gegrafeer; vanaf erkenning van belangrike skrywers tot by podiumpoësie vir jong digters; vanaf die uitbeelding van gedigte met muurskilderye tot by digitale storievertelling. Met meer as 50% van die inwoners van Galway County wat Iers as eerste of tweede taal gebruik, is dit verder opvallend hoe hierdie oorgelewerde Keltiese taal (Gaeilge of Gaeilge na hÉireann) herwaardeer en bevorder word.

Die kongres, “Transient Topographies: Space and Interface in Digital Literature and Art”,  is onder die vaandel van die Moore Instituut by die Nasionale Universiteit van Ierland aangebied.

Die Byderhandprojek en ons referate het soos ‘n handskoen by die kongrestema gepas. In haar referaat, Experience interface and performativity in site-specific digital literature, het Franci Greyling ‘n oorsig gebied oor Byderhand Tuinverse, die multimodale ensemble vir plekspesifieke digitale literatuur, ervaringskoppelvlak en verskillende aspekte van perfomatiwiteit. Op sy beurt het Gustaf Tempelhoff gesels oor ontwerpuitdagings om die bestaande Byderhandkoppelvlak vir persone met visuele beperkinge toeganklik te maak. Die titel van sy aanbieding was: “I look at clouds from both sides now’”– Interface design and accessibility for site-specific digital literature for the visually impaired.

Die interessante perspektiewe van die sleutelsprekers en kongresgangers het heelwat stof tot nadenke gebied en ons kon lekker saamgesels. Kenmerkend aan kongresse oor digitale letterkunde en kuns, het die program ook uitstallings van en gesprekke oor kreatiewe werk ingesluit.

Kongresgangers ervaar ‘n strata-wandeling op die kampus; Gustaf Tempelhoff en Franci Greyling voor die Nun’s Island Theatre by die Cúirt International Literary Festival.

Die kongres het plaasgevind op die vooraand van jaarlikse Cúirt International Literary Festival wat sedert 1985 in Galway aangebied word en ons was gelukkig om ook ‘n gedeelte van die fees te kon meemaak. Hier het ons  o.a. gesprekke oor en vertonings van digitale werk bygewoon en ‘n aand van podiumpoësie ‘n plaaslike pub ervaar. Meer oor die Cúirt-fees: https://www.cuirt.ie/

Dit was egter veral die plekspesifieke projekte en installasies wat ons op ‘n ontdekkingstog geneem het. Dit is opvallend op hoeveel wyses plek,  kuns en letterkunde, konkrete bakens en digitale media gekombineer word.

Die Galway Poetry Trail, ‘n permanente projek van die Cúirt-fees en Kenny’s Bookshop, bestaan uit ‘n versameling gedigte wat op verskillende plekke in die dorp aangebring is. Hierdie werk van bekende Ierse digters word jaarliks aangevul. Die keuse van gedigte, die kombinasie met plek, en die fisiese installasie daarvan is aanduidend van die erns waarmee die projek bejeen word. Een van die gedigte langs die promenade is Galway Bay, die lied van Arthur Colahan wat die dorp bekend gemaak het. Hierdie werk is in graniet gegrafeer met weergawes in vier tale: Engels, Iers, Frans en Latyn. Meer inligting oor die projek – o.a. met video’s van die onthulling van die gedigte – is beskikbaar by: https://www.kennys.ie/news/galway-poetry-trail-2/

Met ‘n uitsig oor die Corribrivier en die Galway katedraal –  ‘n gedig van George Moore in graniet. ‘n Man en sy honde stap verby ‘n gedig van Paul Durcan. 

In die middedorp  word die besoeker verras deur vier groot muurskilderye. Die kunswerke  – ook onder die vaandel van die Cúirt-fees – is visuele interpretasies van gedigte deur ‘n plaaslike straatkunstenaar. Meer oor die Cúirt poetry walls met video-insetsels van proses gekombineer met voorlesing van die gedigte is beskikbaar by https://www.cuirt.ie/cuirt-festival-poetry-walls/

Die groot muurskildery van Home deur Nikola Madzirov

‘n Onverwante plekspesifieke digitale literatuurprojek is The Famine Walk vanaf die Wolf Tone-brug na die Celia Griffen gedenkpark. Om dié projek te kan ervaar, moet ‘n toepassing (app) afgelaai word. Die gebruiker kan dan tydens die wandeling op ‘n selfoon luister na ‘n gefiksionaliseerde dramatisering van ‘n insident tydens die groot hongersnood van 1847. Die Celia Griffen gedenkpark is ‘n herinnering aan die 6-jarige Celia en al die kinders wat hulle in dié tyd verloor het. Plekspesifieke vertellings soos The Famine Walk vorm deel van die historiese gelaagdheid van plek. Die toepassing vir Android en IOS kan afgelaai word en op enige plek geluister word: http://www.walk15.org/

‘n Plekspesifieke projek in die Connemara Nasionale Park is die Letterfrack Poetry Trail. Die roete wat die Connemara Park, die Connemara West Centre en die dorpie Letterfrack verbind, bestaan uit nege plekverwante gedigte wat op borde by die verskillende plekke aangebring is. Die Ierse President Michael D. Higgins het die roete is in 2014 geopen en self ook ‘n gedig bygedra. Ongelukkig was die tyd te min om dié projek te besoek, maar ons het ‘n mooi bundel met ingeslote CD met voorlesings van die gedigte gekoop. Vir ons navorsing oor publikasiemoontlikhede is dit interessant om te sien hoe die werk op dié wyse beskikbaar gestel word. Dit is ook moontlik om op die projek se webtuiste na die voorlesings te luister:  https://ceecc.org/letterfrack-poetry-trail/

Ander besondere literêre ervarings in die omgewing sluit in: ‘n uitstalling oor die lewe en werk van die Ierse digter Mairtín Ó’Direáin in die universiteitsbiblioteek; bronsbeelde van Oscar Wilde en Eduard Vilde in ‘n voetgangerstraat; karaktervolle boekwinkels gepak met nuwe en tweedehandse boeke; volksmusiek in die bekende O’Connor’s pub in Salthill; en die busbestuurder se aaneengerygde vertellings tydens ‘n daguitstappie na die Inisheer en Cliffs of Mohar. Hier is literatuur inderdaad verweef met die plek en die leefwyse van die inwoners.

  • Franci Greyling – Mei 2018
Advertisements

Rusplekstories in die Boeke-oase

‘n Kortverhaal saam met ‘n koppie koffie, ‘n kinderverhaal saam met ‘n koeldrank … Dit is die ervaring wat lesers kan verwag van Rusplekstories in die Boeke-oase.

Die Boeke-oase is die Aardklopkuierplek vir boekliefhebbers. Vir die duur van die fees word die Bennie Pienaarsaal in ‘n boekwinkel, gespreksruimte en opslaanrestourant omskep. Dit is hier waar Rusplekstories in samewerking met die ATKV aangebied word. ‘n Opwindende nuwe koffiewinkel op die Bult, Station Coffee Co., behartig vanjaar die restourant in die binnehof. (Die Bennie Pienaarsaal of Gebou B2, NWU is in Hoffmanstraat oorkant die park op die Bult.)

 bult_park      boeke_oase_voorboeke_oase_winkel      boeke_oase_restourant

Die versoek aan die skrywers was om ‘n bydrae te lewer in die vorm van ‘n kortverhaal of kinderverhaal wat in Potchefstroom of omgewing afspeel. Die Rusplekstoriesskrywers, wat almal een of ander verbintenis met Potchefstroom het, sluit gevestigde sowel as jong skrywers in. Onder die bekende en bekroonde skrywers is mense soos Sophia Kapp, Hans du Plessis, Leon de Villiers, Harry Kalmer, Marlize Hobbs en Helene de Kock. ‘n Hele paar van die skrywers is oudstudente in Skryfkuns, soos onder andere Frederick J. Botha, Susan Lourens, Deon Meiring, Leonora van Rooyen en Anneretha Grobler.

‘n Interessante verskeidenheid kortverhale wag op die leser – dit sluit in liefdesverhale soos dié deur Nelia Engelbrecht en Helene de Kock tot meer literêre kortverhale deur skrywers soos Roela Hattingh en Harry Kalmer. Verder is daar ‘n misdaadverhaal, verhoudingsverhale, verhale oor die ouderdom en afskeid – verhale oor mense, plekke en ervarings in Potchefstroom.

Vir kinders is daar ‘n handvol oorspronklike kinderstories deur skrywers en kunstenaars soos Flip Hattingh, Leon de Villiers, Deon Meiring en Zinelda McDonald.

Die inligting van die skrywers by Rusplekstories op die webtuiste verklap iets van die skrywers se belangstelling in en verbintenis met Potchefstroom:

“Potchefstroom is veral die plek waar ek begin dink het. Dis hier waar my vrae plek gemaak het vir onaanvaarbare antwoorde. Oomblikke wat soos foto’s opduik: piekniek en grootdoop in die Mooirivier; kerkkruipery; ja-stemme, massavergaderings, maaskaaskoekies van Turkstra; Thalia; kaalvoetloop oor die kampus; toweragtige verbintenis met taal en tydgenote.” (Roela Hattingh)

“Marlize was ses jaar lank ‘n maatskaplike werker in Potchefstroom waar sy Potch Multisorg se Psigiatriese afdeling intiem leer ken het … en daardeur natuurlik die mense van die dorp.” (Marlize Hobbs)

“Hans du Plessis was tussen 1981 en 2011 aan die Potchefstroomkampus van die NWU verbonde, eers as professor in Afrikaanse taalkunde en sedert 1990 as direkteur van die ATKV-skryfskool van die NWU. Hy het reeds ses digbundels en nege romans gepubliseer. Heelparty van die romans speel in Potchefstroom en omgewing af.”

“Harry Kalmer is die skrywer van 23 toneelstukke en nege boeke prosa. Tussen 1999 en 2012 is 13 van sy toneelstukke by Aardklop gesien. Hy was die eerste wenner van die Ashanti Gold Aardklop prys.”

“Die meeste van Leon de Villiers se skryfwerk (kinder en jeugboeke soos onder andere Erik en die kiddodinges, Droomoogdiepgrawer en Maroelaboomstories), het in en om Potchefstroom gebeur waar hy tussen 1997 en 2009 gewoon het. Leon het steeds `n naweekplasie in die Vredefortkoepel digby Potch. Leon se jeugboek Die pro, is in 2015 verfilm en vertoon binnekort op die silwerdoek.”

Deon Meiring is liedjieskrywer, sanger en kitaarspeler in die groepe Glaskas en Dans Dans Lisa en het in September 2014 sy solo debuut gemaak met sy kortspeler “Die Slaapkamersessies”. Vir die projek het hy saamgespan met Zinelda McDonald wat tydens haar studies in Grafiese Ontwerp aan die NWU se Potchefstroomkampus haar liefde vir kinderboekillustrasie ontdek het.

So maak mens om die verhale in die Boeke-oase te kan lees:

1) Bestel iets te drinke
2) Vra die kelner vir ‘n Rusplekstorie QR-kode
3) Skandeer die QR-kode met ‘n QR-leser op jou selfoon
4) Lekker lees!

  • Franci Greyling