“En die beste ding was dat alles by my skool gebeur het…”

HTS_Dscn3888Op die spoor van die Dwaalverhaal.
‘n Byderhandprojek met leerders van HTS
.

In Mei 2016 het ‘n groepie leerders van HTS deelgeneem aan ‘n unieke lees- en skryfervaring op die skoolterrein en die Dwaalverhaal laat herleef.

Die groep graad 11 en 12 leerders wat Afrikaans as Eerste Addisionele Taal neem, het vir drie agtereenvolgende weke ‘n middag ná skool entoesiasties deelgeneem aan die spesiale Byderhandprojek. Die projekleier, Franci Greyling, en die skrywer van die Dwaalverhaal, Hans du Plessis, is bygestaan deur drie Skryfkunsstudente, Hanke de Kock, Henlu Snyman en Adam Lehmann.

Week 1: Op die spoor van die Dwaalverhaal

Voor die eerste ontmoeting het die leerders o.l.v. Afrikaansonderwysers, mevv. Marieta Basson en Elsa Roux, die teks van die Dwaalverhaal – Die Misverstand – gelees. Hulle was dus goed voorberei vir die ontmoeting met die skrywer en die Byderhandspan. Hier is die ervaring in die deelnemers se eie woorde:

HTS_Dscn3814  HTS_Dscn3813
“Dit was baie interessant om te hoor wat het die prof te sê oor sy boek.” (Onalenna Oliphant)
HTS_Dscn3816
  HTS_Dscn3819
“Hier het ek gesukkel om die QR-Code Reader te laai, want my foon het nie spasie gehad nie ;-). Ona het ook gesukkel, maar toe ek reg was het ek die QR-Code Reader vir haar met Share It gestuur.” (Letlotlo Phanyane)HTS_Dscn3821  HTS_Dscn3824
“Ek het die eerste QR-code gescan.” (Lerato Setshwaro)
“Die  video’s is eintlik lekker! Die dwaalverhaal idee is briljant.” (Malesela Marotola)
HTS_Dscn3830  HTS_DSCN3828
“Dit was die eerste keer dat ons die video van die twee meisies op die internet sien. Dit was baie interessant, want dit was by dieselfde boom. Dit was die begin van ‘n baie lekker storie en ons was baie dankbaar om Oom Hans te sien.” (Bakang Diphoko)
“Ek lees Die misverstand en Rea luister na my.” (Boniwe Sindwa)

HTS_ DSCN3859  HTS_Dscn3861
“Ek het vir Oom Hans du Plessis gevra hoekom hy die storie van die spoke geskryf het.” (Setsibe Diseko)
“Besig om toneel 4 te lees. Dit was toe Marni en Bea by die snoepie ontmoet het. Dit het toe meer interessant geword om nader aan die einde en ook die blyplek van Bea te kom.” (Richoline Matras)
HTS_Dscn3851  HTS_Dscn3864
“Ons was besig om die storie te lees. Dit was lekker om saam met my vriende te werk.” (Zanele Damaneyt)
HTS_Dscn3846  HTS_Dscn3853
“Ek het die voetstap van die spook gehoor en ‘n baie interessante video gekyk.” (Lerato Setshwaro)
“As ek Bea was, sou ek nie hier gekom het nie as ek geweet het dat daar ‘n spook is.” (Mpho Bosiu)
HTS_Dscn3871  HTS_Dscn3883
“Ek het gedink oor die spook en was baie bang.” (Thabang Tloome)
“Ons was net nou klaar om die stukkie op die internet te lees en ‘n deel van die video te kyk. Toe kry ons die vraag oor waar Bea gebly het. Op daardie oomblik het ons gedink oor waar sy kon gebly het. Ek en Bakang gebruik die internet om die antwoord te kry. Setsibe gebruik die stuk wat die onderwysers vir ons gegee het.” (Amogelang Dilape)
HTS_DSCN3899  HTS_Dscn3901
“Hier was ons baie opgewonde om ‘n foto saam met Bea en Marni te neem.” (Onalenna Oliphant)
“Ek was baie bly om langs Marni en Bea te staan :-).” (Letlotlo Phanyane)
“Hulle het altwee nee gesê :-(.” (Reabetswe Mokgoro)

“Die Dwaalverhaal was pragtig! Ek het nog nooit in my lewe gedink aan so ‘n tipe storie. En die beste ding was dat alles by my skool gebeur het.” (Reabetswe Mokgoro)

Week 2: Om self te skryf…
HTS_Copy - DSCN4055  HTS_Copy - DSCN4062
“Die professor wys ons hoe maklik dit is om ‘n storie te skryf.” (Mpho Bosiu)
“Ek konsentreer baie hard.” (Boniwe Sindwa)HTS_Copy - DSCN4066  HTS_Copy - DSCN4069
“Ek het buite die koshuis gesit en probeer dink wat om oor te skryf.” (Boniwe Sindwa)
“Die dapper huis! Ek was by die ingang van Fickhuis, die seunskoshuis. Om hier te bly, moet jy ‘n hart van ‘n leeu hê.” (Bakang Diphoko)HTS_Copy - DSCN4078  HTS_Copy - DSCN4092      “Beplanning van my storie.” (Lerato Setshwaro)
“Ek beplan my storie: My eerste onderskeiding. Ek het my spinnekop begin maak.” (Amogelang Dilape)
HTS_Dscn4060  HTS_Dscn4068“Besig om my eie verhaal te skryf” ;-). (Onalenna Oliphant)
“Ek het geskryf oor die skoolbus, want ek wil dit eendag bestuur. Maar ek het nie geweet wat om te skryf nie.” (Thabang Tloome)

Week 3: Ons eie stories orals op die skoolterrein

HTS - DSCN4125  HTS- DSCN4155 HTS - DSCN4128  HTS - DSCN4133 HTS - DSCN4136  HTS - DSCN4140 HTS - DSCN4148  HTS - DSCN4163
Op die spoor van die dwaalverhaal was: “Briljant. Uitstekend. Ongelooflike ervaring. ‘n Baie interessante ervaring. Doodlekker. ‘n Wonderlike ervaring. Ongelooflik. Briljant, doodlekker, puik en ongelooflik. Verskiklik lekker. Die spook kom! Dankie Byderhand!”

Tuinverse leef voort op selfone en rekenaars van studente

Skryfkunsstudente van die Noordwes-Universiteit doen in die eerste semester van hulle tweedejaarstudie ’n module in die skryf van gedigte.

Een van hulle eerste opdragte is om ’n liriese gedig te skryf. Tipies van ’n liriese gedig is die vertolking van die emosies of besinnings wat die “ek” van die gedig self ervaar. Dit gaan heel dikwels oor die stemminge wat by die liriese subjek (die “ek”) opkom by die aanskoue van mense, gebeure of natuurverskynsels.

Die meerderheid van die gedigte wat in die Tuinverse-digitale-installasie in die Noordwes-Universiteit se Botaniese Tuin te sien en aan te hoor is, is juis kenmerkend liries van aard (vertel byvoorbeeld nie ’n verhaal nie). Dié installasie was deel van die Byderhand-leesfeesprojek wat in September 2015 op die Clover Aardklop Nasionale Kunstefees geloods is, en die ATKV-Aartvark-prys vir Grensverskuiwende Werk gekry het na afloop van die kunstefees.

bt_skrk211_k

’n Ideale geleentheid het sodoende vroeg in vanjaar se tweedejaarsmodule in Skryfkuns ontstaan vir die studentedigters om as ’t ware ’n klas oor liriese natuurpoësie in die Botaniese Tuin te gaan beleef.

bt_skrk211_2_k

Deur die QR-kodes wat oral by wyse van plakkers op bankies in die Botaniese Tuin aangebring is, met ’n QR-leser op hulle selfone af te tas, kon hulle digitaal toegang kry tot die installasiegedigte (wat ook kinderverse ingesluit het). Hulle kon die tuinverse lees, na voordragte of toonsettings daarvan luister, of kyk hoe die gedigte digitaal geanimeer en gemanipuleer is. Al die Tuinverse het, soos die installasietitel al sê, met die NWU se Botaniese Tuin en die verskynsels daarin te doen gehad.

bt_skrk211_3_k

Daarna was dit tyd vir die studente om elk self ’n liriese gedig te gaan skryf. Ook in hulle gedigte moes daar iets van die (botaniese) tuingegewe ter sprake kom.

bt_skrk211_4_k
bt_skrk211_5_k

  • Bernard Odendaal
    Februarie 2016

Rusplekstories in die Boeke-oase

‘n Kortverhaal saam met ‘n koppie koffie, ‘n kinderverhaal saam met ‘n koeldrank … Dit is die ervaring wat lesers kan verwag van Rusplekstories in die Boeke-oase.

Die Boeke-oase is die Aardklopkuierplek vir boekliefhebbers. Vir die duur van die fees word die Bennie Pienaarsaal in ‘n boekwinkel, gespreksruimte en opslaanrestourant omskep. Dit is hier waar Rusplekstories in samewerking met die ATKV aangebied word. ‘n Opwindende nuwe koffiewinkel op die Bult, Station Coffee Co., behartig vanjaar die restourant in die binnehof. (Die Bennie Pienaarsaal of Gebou B2, NWU is in Hoffmanstraat oorkant die park op die Bult.)

 bult_park      boeke_oase_voorboeke_oase_winkel      boeke_oase_restourant

Die versoek aan die skrywers was om ‘n bydrae te lewer in die vorm van ‘n kortverhaal of kinderverhaal wat in Potchefstroom of omgewing afspeel. Die Rusplekstoriesskrywers, wat almal een of ander verbintenis met Potchefstroom het, sluit gevestigde sowel as jong skrywers in. Onder die bekende en bekroonde skrywers is mense soos Sophia Kapp, Hans du Plessis, Leon de Villiers, Harry Kalmer, Marlize Hobbs en Helene de Kock. ‘n Hele paar van die skrywers is oudstudente in Skryfkuns, soos onder andere Frederick J. Botha, Susan Lourens, Deon Meiring, Leonora van Rooyen en Anneretha Grobler.

‘n Interessante verskeidenheid kortverhale wag op die leser – dit sluit in liefdesverhale soos dié deur Nelia Engelbrecht en Helene de Kock tot meer literêre kortverhale deur skrywers soos Roela Hattingh en Harry Kalmer. Verder is daar ‘n misdaadverhaal, verhoudingsverhale, verhale oor die ouderdom en afskeid – verhale oor mense, plekke en ervarings in Potchefstroom.

Vir kinders is daar ‘n handvol oorspronklike kinderstories deur skrywers en kunstenaars soos Flip Hattingh, Leon de Villiers, Deon Meiring en Zinelda McDonald.

Die inligting van die skrywers by Rusplekstories op die webtuiste verklap iets van die skrywers se belangstelling in en verbintenis met Potchefstroom:

“Potchefstroom is veral die plek waar ek begin dink het. Dis hier waar my vrae plek gemaak het vir onaanvaarbare antwoorde. Oomblikke wat soos foto’s opduik: piekniek en grootdoop in die Mooirivier; kerkkruipery; ja-stemme, massavergaderings, maaskaaskoekies van Turkstra; Thalia; kaalvoetloop oor die kampus; toweragtige verbintenis met taal en tydgenote.” (Roela Hattingh)

“Marlize was ses jaar lank ‘n maatskaplike werker in Potchefstroom waar sy Potch Multisorg se Psigiatriese afdeling intiem leer ken het … en daardeur natuurlik die mense van die dorp.” (Marlize Hobbs)

“Hans du Plessis was tussen 1981 en 2011 aan die Potchefstroomkampus van die NWU verbonde, eers as professor in Afrikaanse taalkunde en sedert 1990 as direkteur van die ATKV-skryfskool van die NWU. Hy het reeds ses digbundels en nege romans gepubliseer. Heelparty van die romans speel in Potchefstroom en omgewing af.”

“Harry Kalmer is die skrywer van 23 toneelstukke en nege boeke prosa. Tussen 1999 en 2012 is 13 van sy toneelstukke by Aardklop gesien. Hy was die eerste wenner van die Ashanti Gold Aardklop prys.”

“Die meeste van Leon de Villiers se skryfwerk (kinder en jeugboeke soos onder andere Erik en die kiddodinges, Droomoogdiepgrawer en Maroelaboomstories), het in en om Potchefstroom gebeur waar hy tussen 1997 en 2009 gewoon het. Leon het steeds `n naweekplasie in die Vredefortkoepel digby Potch. Leon se jeugboek Die pro, is in 2015 verfilm en vertoon binnekort op die silwerdoek.”

Deon Meiring is liedjieskrywer, sanger en kitaarspeler in die groepe Glaskas en Dans Dans Lisa en het in September 2014 sy solo debuut gemaak met sy kortspeler “Die Slaapkamersessies”. Vir die projek het hy saamgespan met Zinelda McDonald wat tydens haar studies in Grafiese Ontwerp aan die NWU se Potchefstroomkampus haar liefde vir kinderboekillustrasie ontdek het.

So maak mens om die verhale in die Boeke-oase te kan lees:

1) Bestel iets te drinke
2) Vra die kelner vir ‘n Rusplekstorie QR-kode
3) Skandeer die QR-kode met ‘n QR-leser op jou selfoon
4) Lekker lees!

  • Franci Greyling

Oorsprong van die Byderhandprojek

Waar het die gedagte van Byderhand Aardklop 2015 ontstaan? Soos die meeste skeppende projekte is daar nie net een beginpunt nie. Byderhand Aardklop 2015 kan eerder vergelyk word met ‘n rivier wat deur die samevloeiing van verskeie groter en kleiner systrome ontstaan en ontwikkel het.

In die vakgroep Skryfkuns aan die Potchefstroomkampus van die Noordwes-Universiteit is ons baie geïnteresseerd in die gebruik en skeppende moontlikhede van media en tegnologie, asook in aspekte van plek en ruimte. Ons is ook by kleiner en groter samewerkingsprojekte betrokke, soos die drie groot interdissiplinêre kreatiewe en -navorsingsprojekte wat sedert 2007 in die Fakulteit Lettere en Wysbegeerte onderneem is. (Op die spoor van kreatiewe kreature, Oor die einders van die bladsy en Weerspieëling en weerklank: Gesprekke oor tipografie, topografie .) Hierdie projekte deur die vakgroepe Skryfkuns, Grafiese Ontwerp en Kunsgeskiedenis het talle oorspronklike kunswerke en insiggewende navorsing opgelewer. So het die skrywer Fanie Viljoen byvoorbeeld in die kunstenaarsboekprojek, Oor die einders van die bladsy, verskeie media, tegnologie en platforms gebruik om variasies van sy verhaal ‘Pynstiller’ te skep en publiseer.

As deel van die Weerspieëling en weerklank-projek het die skryfkunsstudente o.a. fotografie ingespan om Potchefstroom  en omgewing te ontdek. Hierdie opdrag sluit ook aan by een van die opdragte van die tweedejaarstudente in die module kinder- en jeugliteratuur, naamlik om met media en tegnologie te eksperimenteer. In 2014 het die opdrag behels dat die studente ‘n verhaal moes skryf wat op die kampus afspeel en wat deur middel QR-kodes op selfone gelees kon word. Die plek waar die verhaal gelees word, moes deel van die verhaal vorm. Die groep het in die twee weke wat vir die projek gegun is, met ‘n groot verskeidenheid media geëksperimenteer en het met baie interessante projekte vorendag gekom.

  Dscn9546_k Dscn9536

Tydens die verloop van die projek het ons oor verdere moontlikhede gesels. Dalk sou so ‘n projek by Aardklop aangebied kon word?

Ek het met verskeie mense oor die moontlikhede van so ‘n projek gesels, en heelwat  belangstelling  uitgelok en voorstelle ontvang. Al dié insette het daartoe bygedra dat die idees verder ontwikkel het. Met verdrag het vier subprojekte ontstaan, naamlik gedigte in die Botaniese Tuin, kortverhale en kinderstories by die Boeke-Oase, ‘n tienerverhaal by die Hoër Tegniese Skool en strokies op die pendelroete. Die projek vir plekspesifieke digitale literatuur is aan Aardklop voorgelê en is as deel van 2015 se woordkunsprogram aanvaar.

Die klein klasprojek het nou in ‘n grootskaalse interdissiplinêre projek ontwikkel en meer as 50 mense – van organiseerders tot programmeerders, kunstenaars en navorsers – is op een of ander wyse by die projek betrokke. Skryfkunsstudente wat deel van die QR-klasprojek was of wat in vorige jaargroepe met media en tegnologie geëksperimenteer het, help as assistente in Byderhand Aardklop 2015.

Die projek word onderneem in die Navorsingseenheid Tale en Literatuur in die Suid-Afrikaanse Konteks en vorm ook deel van die vestiging van digitale humaniora aan die Noordwes-Universiteit. Die projek word moontlik gemaak deur befondsing van Die Dagbreek Trust, die Navorsingseenheid en die vakgroep Skryfkuns in die Skool vir Tale, NWU.

Franci Greyling

24  Junie  2015