Woordkunservarings in Galway

If you ever go across the sea to Ireland
than maybe at the closing of your day
you can sit and watch the moon rise over Claddah
or watch the sun go down on Galway Bay.
– 
Arthur Colahan

1000_20180429_191159Die afgelope April het ons die geleentheid gehad om ‘n kongres in Galway by te woon en terselfdertyd met verskeie plekspesifieke woordkunsprojekte in die dorp en omgewing kennis te maak.

Galway County aan die weskus van Ierland is ‘n besondere omgewing met landmerke soos Connemara, die Aran eilande en die Cliffs of Mohar – plekke wat op talle wyses in wêreldliteratuur neerslag gevind het. Literatuur in al sy vorms speel dan ook ‘n integrale rol in die gemeenskap van Galway: vanaf mondelinge tradisies tot by gedigte in graniet gegrafeer; vanaf erkenning van belangrike skrywers tot by podiumpoësie vir jong digters; vanaf die uitbeelding van gedigte met muurskilderye tot by digitale storievertelling. Met meer as 50% van die inwoners van Galway County wat Iers as eerste of tweede taal gebruik, is dit verder opvallend hoe hierdie oorgelewerde Keltiese taal (Gaeilge of Gaeilge na hÉireann) herwaardeer en bevorder word.

Die kongres, “Transient Topographies: Space and Interface in Digital Literature and Art”,  is onder die vaandel van die Moore Instituut by die Nasionale Universiteit van Ierland aangebied.

Die Byderhandprojek en ons referate het soos ‘n handskoen by die kongrestema gepas. In haar referaat, Experience interface and performativity in site-specific digital literature, het Franci Greyling ‘n oorsig gebied oor Byderhand Tuinverse, die multimodale ensemble vir plekspesifieke digitale literatuur, ervaringskoppelvlak en verskillende aspekte van perfomatiwiteit. Op sy beurt het Gustaf Tempelhoff gesels oor ontwerpuitdagings om die bestaande Byderhandkoppelvlak vir persone met visuele beperkinge toeganklik te maak. Die titel van sy aanbieding was: “I look at clouds from both sides now’”– Interface design and accessibility for site-specific digital literature for the visually impaired.

Die interessante perspektiewe van die sleutelsprekers en kongresgangers het heelwat stof tot nadenke gebied en ons kon lekker saamgesels. Kenmerkend aan kongresse oor digitale letterkunde en kuns, het die program ook uitstallings van en gesprekke oor kreatiewe werk ingesluit.

Kongresgangers ervaar ‘n strata-wandeling op die kampus; Gustaf Tempelhoff en Franci Greyling voor die Nun’s Island Theatre by die Cúirt International Literary Festival.

Die kongres het plaasgevind op die vooraand van jaarlikse Cúirt International Literary Festival wat sedert 1985 in Galway aangebied word en ons was gelukkig om ook ‘n gedeelte van die fees te kon meemaak. Hier het ons  o.a. gesprekke oor en vertonings van digitale werk bygewoon en ‘n aand van podiumpoësie ‘n plaaslike pub ervaar. Meer oor die Cúirt-fees: https://www.cuirt.ie/

Dit was egter veral die plekspesifieke projekte en installasies wat ons op ‘n ontdekkingstog geneem het. Dit is opvallend op hoeveel wyses plek,  kuns en letterkunde, konkrete bakens en digitale media gekombineer word.

Die Galway Poetry Trail, ‘n permanente projek van die Cúirt-fees en Kenny’s Bookshop, bestaan uit ‘n versameling gedigte wat op verskillende plekke in die dorp aangebring is. Hierdie werk van bekende Ierse digters word jaarliks aangevul. Die keuse van gedigte, die kombinasie met plek, en die fisiese installasie daarvan is aanduidend van die erns waarmee die projek bejeen word. Een van die gedigte langs die promenade is Galway Bay, die lied van Arthur Colahan wat die dorp bekend gemaak het. Hierdie werk is in graniet gegrafeer met weergawes in vier tale: Engels, Iers, Frans en Latyn. Meer inligting oor die projek – o.a. met video’s van die onthulling van die gedigte – is beskikbaar by: https://www.kennys.ie/news/galway-poetry-trail-2/

Met ‘n uitsig oor die Corribrivier en die Galway katedraal –  ‘n gedig van George Moore in graniet. ‘n Man en sy honde stap verby ‘n gedig van Paul Durcan. 

In die middedorp  word die besoeker verras deur vier groot muurskilderye. Die kunswerke  – ook onder die vaandel van die Cúirt-fees – is visuele interpretasies van gedigte deur ‘n plaaslike straatkunstenaar. Meer oor die Cúirt poetry walls met video-insetsels van proses gekombineer met voorlesing van die gedigte is beskikbaar by https://www.cuirt.ie/cuirt-festival-poetry-walls/

Die groot muurskildery van Home deur Nikola Madzirov

‘n Onverwante plekspesifieke digitale literatuurprojek is The Famine Walk vanaf die Wolf Tone-brug na die Celia Griffen gedenkpark. Om dié projek te kan ervaar, moet ‘n toepassing (app) afgelaai word. Die gebruiker kan dan tydens die wandeling op ‘n selfoon luister na ‘n gefiksionaliseerde dramatisering van ‘n insident tydens die groot hongersnood van 1847. Die Celia Griffen gedenkpark is ‘n herinnering aan die 6-jarige Celia en al die kinders wat hulle in dié tyd verloor het. Plekspesifieke vertellings soos The Famine Walk vorm deel van die historiese gelaagdheid van plek. Die toepassing vir Android en IOS kan afgelaai word en op enige plek geluister word: http://www.walk15.org/

‘n Plekspesifieke projek in die Connemara Nasionale Park is die Letterfrack Poetry Trail. Die roete wat die Connemara Park, die Connemara West Centre en die dorpie Letterfrack verbind, bestaan uit nege plekverwante gedigte wat op borde by die verskillende plekke aangebring is. Die Ierse President Michael D. Higgins het die roete is in 2014 geopen en self ook ‘n gedig bygedra. Ongelukkig was die tyd te min om dié projek te besoek, maar ons het ‘n mooi bundel met ingeslote CD met voorlesings van die gedigte gekoop. Vir ons navorsing oor publikasiemoontlikhede is dit interessant om te sien hoe die werk op dié wyse beskikbaar gestel word. Dit is ook moontlik om op die projek se webtuiste na die voorlesings te luister:  https://ceecc.org/letterfrack-poetry-trail/

Ander besondere literêre ervarings in die omgewing sluit in: ‘n uitstalling oor die lewe en werk van die Ierse digter Mairtín Ó’Direáin in die universiteitsbiblioteek; bronsbeelde van Oscar Wilde en Eduard Vilde in ‘n voetgangerstraat; karaktervolle boekwinkels gepak met nuwe en tweedehandse boeke; volksmusiek in die bekende O’Connor’s pub in Salthill; en die busbestuurder se aaneengerygde vertellings tydens ‘n daguitstappie na die Inisheer en Cliffs of Mohar. Hier is literatuur inderdaad verweef met die plek en die leefwyse van die inwoners.

  • Franci Greyling – Mei 2018
Advertisements

“Hier in die tuin…” – SETH: ‘n eerstehandse ervaring

“Hier in die tuin
waar jy kan ontsnap
waar bome jou vriende word
en voëltjies jou geselskap.”


In September 2017 het ons ʼn Byderhandsessie vir die graad 9-groep van die SETH-akademie aangebied waartydens hulle die tuinverse in die NWU-Botaniese Tuin eerstehands ervaar het.

Die SETH-akademie (Wetenskap, Ingenieurswese, Tegnologie en Gesondheid) is ʼn gesamentlike inisiatief van die Noordwes Departement van Basiese Onderrig, die Noordwes-Universiteit en die bedryf om leerders voor te berei vir tersiêre opleiding in beroepe met skaars vaardighede.

In die program wat in samewerking met die Hoërskool Ferdinand Postma in Potchefstroom aangebied word, word talentvolle leerders geïdentifiseer en van graad 8 tot 12 voorberei vir professionele beroepe in diverse rigtings soos ingenieurswese, wetenskap, medisyne, finansies, ekonomie en wiskunde- en wetenskaponderrig. Leerders word een middag elke week deur interessante en uitdagende lesings en praktiese aktiwiteite aan ʼn verskeidenheid dissiplines en vaardighede bekendgestel. In 2017 was die SETH-program op ʼn probleemgebaseerde benadering geskoei met die leerders wat aktief betrokke was in die sessies. Klem is geplaas daarop om leerders toe te rus met vaardighede en ʼn instelling tot samewerkende leer, interdissiplinêre samewerking en beroepskennis. Daar is ook besluit om meer aandag aan die ontwikkeling van die taalkomponent vir graad 8 en 9-leerders te gee.

Die Byderhandsessie met die leerders het juis by die taalkomponent aangesluit.

 
Die sessie is ingelei met ʼn kort inleiding oor tegnologiese verandering, multimodaliteit, digitale literatuur en nuwe skeppende moontlikhede vir skrywers en kunstenaars, plekspesifieke digitale literatuur en interdissiplinêre samewerking. Die groep is spesifiek aan die Byderhand Tuinverse bekendgestel.

Franci Greyling het vertel hoe sy te werk gegaan het om versies te skryf wat by spesifieke plekke in die tuin pas, wat die produksieproses behels het en hoe verskillende persone se vaardighede bygedra het tot die eindproduk (stemkunstenaars, animeerders, multimedia ontwerpers, komponiste en musikante en vertalers). So tussenin is ʼn klompie skryfwenke verskaf.

Gustaf Tempelhoff (multimedia-ontwerper) het gesels oor sy belangrike aandeel in die projek (ontwerp van projekidentiteit, platform-, web- en koppelvlak-ontwerp, verspreiding, ens) en ook verduidelik wat ʼn QR-kode is en hoe die QR-leser werk, hoe die koppelvlak lyk en wat die verskillende weergawes van die tuinverse behels.

     
Met ʼn aktiwiteitsboeke in die hand (in Afrikaans, Engels en Setswana) het leerders die tuin ontdek, die tuinverse ervaar, self waargeneem, hulle eie tuinverse geskryf… en sommer net ontspan.

“Hier in die tuin
Word elke sintuig geprikkel:
Lowergroen plante, orals te sien
Kleurryke voëls, hul skoonheid verdien,
Lewegewende water wat jou siel verfris
Gee jou sommer ook ʼn lewenslus.”

k_DSCN7894  k_DSCN7898
As deel van die refleksie oor die sessie het die leerders elektronies terugvoer oor die projek gegee en ook hulle eie tuinverse ingesleutel.

Uit die terugvoer is dit duidelik dat almal die sessie geniet het, nuwe energie in die tuin gekry het … en boonop aan die dink en die dig gesit is.

  • “It was amazing how we can use technology for so much more than just social media.”
  • “Baie uniek en lekker. Dit was ‘n baie waardevolle sessie vir my.”
  • “It was calming and it felt as if I was in touch with nature.”
  • “Die tuin het my gemaklik en ontspanne laat voel.”
  • “It’s the most creative thing I’ve seen this year. I’m stil in shock.”
  • “Die omgewing is baie lekker om te ontspan en gedigte te skryf.”
  • “I enjoyed the experience because I got to explore the garden and immerse myself in the session.”
  • “Ek het dit baie geniet veral omdat ek ʼn buitelug meisie is! Dit was lekker om te sien wie eintlik die gedigte geskryf het en waar hulle inspirasie vandaan gekom het.”
  • “It was truly exceptional as I got to detox my system with nature and being poetic about was like a remedy to my technological addiction.”

  k_DSCN7865
“Hier in die tuin
Kan jy jouself weer vind.
Jy kry tyd om te dink.
Maar ek waarsku jou nou:
Die gras so groen
Die water so blou,
Dit gaan nog vernietig word
Deur my en jou!”
(Karin Kooij; 15 – ‘n Tuinvers geskryf tydens die sessie)

“Ssshhh,
I hear the water singing
What a wonderful lullaby
A beautiful melody
Eases the soul and soothes the heart
Therapy
Serenity like hearing a baby’s laugh after a long tiring day
I hear the water singing
Sssshhhhh
What a peaceful melody.”
(Tlotliso Lebitsa; 15 – ‘n Tuinvers geskryf tydens die sessie)

  • Franci Greyling – Januarie 2018