Woelige tuinversies en botaniese jongelinge – ‘n toetslopie

Die Byderhand-projek is werklik ‘n eerste vir Clover Aardklop! Om hierdie projek ten volle te ervaar moet jy daar wees. Dit oorbrug die wêreld van skryfkuns en die skoonheid van Potchefstroom se omgewing op so ‘n manier dat nuwe vlakke van ervaring blootgelê word. Hierdie week was die eerste geleentheid waarby spesiaal genooide gaste die Tuinverse gedeelte van die projek kon ervaar. (Jean du Toit, navorser).

toetslopie_plak

Net voor die besoekers Dinsdagmiddag 8 September vir die toetslopie arriveer hoor ons dat die QR-kodes nog nie almal gereed is nie. As student is ek gewoond daaraan dat alles op die nippertjie gebeur (prof Greyling wel nie) en ek klim op my fiets om na Juan Steyn toe te jaag. Daar kry ons gou die laaste paar QR-kodes gereed, druk, lamineer en ek jaag terug na die Botaniese Tuine. Al agter prof Greyling met haar gemaklike tekkies vir die baie stap, plak ons die 20 #Tuinverse op die bankies sommer in ’n japtrap. Alles betyds vir die besoekers om rustig deur die NWU se Botaniese Tuine te stap en die oulik, goed bewoorde, kleurvol geïllustreerde versies te geniet. Dit was die perfekte geleentheid om interaktief te verkeer met tegnologie en natuur. Ek kon selfs vir my eie Instagram-rekening ’n paar mooi foto’s neem vanaf die bankies nadat ek na die versies geluister het: #Byderhand is nou al byderhand op sosiale media en lesers kan ons gerus volg op Facebook, Instagram en Twitter. (DJ Cloete, studente-assistent)

piekniek   toetslopie_piekniek

Vol moed tree die Byderhand-projekleier en assistente die Botaniese Tuin binne vir die eerste Byderhand-toetslopie. Die kontrole-lysie was eenvoudig: Piekniekpakkies – check, QR kodes in die tuin geplak– check, Ouers – check, Jongelinge – check.

Heel gemaklik gaan blom ons toe onder die groot boom met ons piekniekpakkies. Jongelinge se hande en voete nog aan die skoner kant. Sommige ouers sit en vee monde af en die projekleier en assistente effens senuweeagtig oor die tegniese aspekte van die projek. Nadat die projekleier ‘n paar gevleuelde woorde gespreek het, wandel almal in verskillende rigtings om die omgewing te verken en die gepaste verse te beleef. Die jongelinge klou nog effens onseker aan hulle ouers vas, sonder ‘n cooking clue van die avonture wat vir hulle in die tuin voorlê…

   toetslopie_gesin   toetslopie_labirint

Kort voor lank is die ouers se selfone en tablette uit om die QR kodes wat op die bankies al om die tuin geplak is, te skandeer. (Daar was nou wel ‘n paar hiccups met die netwerk, maar aan die positiewe kant sal hierdie “hiccups” dien as die volgende drie weke se Network planning for dummies.)

Die jongelinge het dit baie gou duidelik gemaak dat die ouers toe nou wel daarin geslaag het om die netwerk baas te raak, want dié is toe nou besig om die verse tot ‘n mate toe uit te leef. Die tuinvers wat handel oor die labirint blyk twee jongelinge te inspireer om daarbinne te speel, die vers wat handel oor Anna, ‘n arme plat padda, motiveer twee ander om speels te KWAAK.

Tussen die gewoel deur slaag die projekleier en assistente om onderhoude te voer, waarnemings te maak en self ook bietjie laf te raak.

Die woelige Tuinverse en die botaniese Jongelinge was beslis ‘n aangename manier om voor te berei vir wat voorlê. (Anja Venter, studente-assistent)

toetslopie_marce   toetslopie_groep

Ek dink die Tuinverse subprojek is vir my mooi opgesom toe ek Dinsdag met die eerste toetslopie by die Botaniese Tuin inloop. ‘n Apple Mac laptop het rustig gestaan en wei in die middel van die bosse en blare. Hier is waar natuur en tegnologie geïntegreer word om mense en literatuur nader aan die werklikheid te bring. Die toetslopie het vir ons ‘n paar slaggate oopgemaak, maar is dit nie maar waarvoor toetslopies is nie? Die mense was beïndruk met die projek en het dit geniet om na die gedigte se toonsettings te luister. Die Tuinverse sal ‘n sukses wees. Ek kan dit voel. (Marcé Bester, studente-assistent)

Die projek is werklik ‘n unieke geleentheid om jouself in die tuin te bevind en, deur middel van tegnologie, beide jou ervaring van die Botaniese tuin en die gedigte wat in die tuin geplaas is, te verander. Alhoewel die Byderhand projek eers gedurende Aardklop sal loop, kan jy jouself solank gereed maak om ‘n wonderlike en unieke ervaring tydens daardie week te geniet.” (Jean du Toit, navorser)

  • Jean du Toit, DJ Cloete, Anja Venter, Marcé Bester

Die ‘hoe’ agter ’n gedig vir die Tuinvers-projek

13 Januarie 2015. Dit was ’n sonnige Dinsdagoggend. Ons het besluit om die Botaniese Tuin in Potchefstroom te gaan opsoek. Daar was twee redes daarvoor: a) dit was my beter helfte se verjaarsdag en b) ek is gepols met die vraag of ek ’n gedig vir hierdie projek wil skryf. Ek wou gaan kyk of daar iewers by één van die bankies miskien vir my ’n gedig opgesluit lê. Gewapen met my kamera en notaboekie is ons daarheen.

carinavdwalt_intuin   carinavdwalt_tuin

Wat ’n verrassing! Die Botaniese Tuine was verlate. Dit was net ons tweetjies en dit was prima. Soos Adam en Eva van ouds het ons eers net oë vir mekaar gehad toe ons besef ons is alleen. Daarna het ek begin rondkyk. Ek het dadelik van die bank by die eerste dammetjie gehou, maar met die ligging daarvan en die beskrywing van die vleikurper en muskietvis het ek gedink dat dit Cloete se bank behoort te wees.

Die labirint het my laat terugdink aan die labirinte in die grasperk agter die Katedraal van Chartres en in die vloerteëls van die Katedraal in Amiens. Dit is twee van die vyf grootste katedrale in Frankryk. Laasgenoemde labirint het ek van buite na binne geloop. As jy dit doen, moet jy gekonsentreerd nadink oor die hoogtepunte van jou lewe waarby jou gedagtes jou eintlik ook spontaan langs die laagtepunte neem. Dit werk hipnotiserend. Uiteindelik eindig jy in die sentrum. Halleluja-effek. Ja, oor die labirint met die warm deurdringende geur van knoffelblommetjie sou ek ’n gedig kon skryf.

’n Ander bank het my aandag getrek. Net soos by die eerste dammetjie was dit oorgroei met waterlelies. Dit het my laat terugdink aan die vywer in my geliefde sterrebos, die Oude Warande in Tilburg. Die vinknessies oor die dam het die prentjie afgerond. Vinke met hulle bedrywighede rondom nesbou oor die water is vir ons iets gewoons, maar is ’n verskynsel wat menige Nederlanders vir ure kan bekoor. As die wyfie puntenerig die mannetjie se poging uitmekaar ruk, gaan daar darem geluide van ongehoorde verontwaardiging in hulle geledere op! Ja, oor ’n blik op die dam vanaf hierdie bankie sou ek ook ’n gedig kon skryf. Saamgevat het hierdie klein oase, hierdie paradys, ’n gevoel van verwondering by my agtergelaat.

Maar ’n kortkop vóór hierdie verwondering was my verontwaardiging oor die ontoeganklikheid van die einste Botaniese Tuin. Die toegangsure van agtuur soggens tot vieruur smiddags maak dit onmoontlik vir werkendes om aan die einde van ’n lang dag daar te gaan asemskep. Oor naweke is dit ook gesluit. Hoe mooi ook al – die tuin bied geen inspirasie vir die student met sy kitaar, die skilder met haar esel, die skrywers met hulle notaboeke, die Sondagskoolgroepie met hulle Bybelstudie nie. Hierdie vredige ruimte waarin jy ’n misverstand kan uitpraat of ’n piekniekkombers kan oopsprei, word die meeste Potchefstromers ontneem. Ek was onthuts. Wie deur die week wel tyd hiervoor het en ook toegang, is die mense verbonde aan die universiteit se Skool vir Omgewingswetenskappe. Intussen wil ek vir almal vertel – GAAN, dis só mooi! Maar onbekend maak onbemind. Dit is werklik ’n plek wat vir my as gevolg van hierdie teenstellings genoeg stof vir ’n gedig bied.

Verwondering en verontwaardiging in gelyke maat “wauw” en “au”.

Aan die einde van Januarie ontvang ek die uitnodiging met daarby aangeheg ’n PDF-ie van al die bankies. Die bank by die waterlelies en die vinkneste kry vir my ’n nommer en ’n besondere naam: 4, Paddavywerbankie. Die naam bestaan uit ’n Afrikaanse woord (padda) en ’n Nederlandse woord (vijver) wat redelik onlangs in die Afrikaanse woordeskat opgeneem is met ’n verafrikaanse spelling (vywer).

Vywer verplaas my opnuut na Oude Warande na Vondelpark en na Elisabeth Eybers, gebore in buurdorp Klerksdorp op 26 Februarie 1915. As meesterlike digteres maak beide Nederlands en Afrikaans aanspraak op haar, maar staan daar eintlik ’n standbeeld van haar iewers op die NWU-kampus? Of is een van haar klassieke gedigte êrens in ’n glasdeur van ’n universiteitsgebou gesandstraal? Ek pynig my breinselle, maar ontdek niks nie.

Klerksdorp was die geboorteplek van nog ’n Suid-Afrikaanse ikoon: Desmond Tutu, 7 Oktober 1931.Ek het die voorreg gehad om hom in Den Haag te ontmoet. Wat ’n vriendelike en inspirerende Gods man! Tydens sy openbare gebed by die onthulling van ’n standbeeld vir Mandela, word hy onderbreek deur ’n groepie luidrugtige betogers wat aandag vraag vir die regte saak, naamlik plaasmoorde, maar op die verkeerde plek en die verkeerde tyd. Tutu het ’n paar sekondes stilgebly en toe onverstoord sy dankgebed hervat. Al my respek vir dié Anglikaanse biskop. Ek is seker daar staan nie ’n standbeeld van Tutu langs die ander Gods man Totius voor die NWU-hoofgebou nie. Totius is nog steeds ons psalmdigter wat op wonderbaarlike wyse die onlangse politiek georiënteerde “beeldestorm” oorleef het.

Dus skryf ek ’n gedig waarin Eybers en Tutu langs mekaar sit op dieselfde bankie in die Botaniese Tuin. Vir ’n kort rukkie tydens AADKLOP gun ek vir hulle albei ’n plek op die kampus van die NWU. By sommige mense kan dit miskien nog steeds morele spanning veroorsaak. Ek besef dit. Die kwessie van rassisme kom hierdeur weer onder die publiek se aandag. Eers het ek elkeen se perspektief duidelik afgebaken en identifiseerbaar neergeskryf, maar toe besef ek iets. Ek tree soos ’n plantkundige op, wat alle plante identifiseer en netjies etiketteer. Of ’n bewaker, wat die tuin se hekke net vir sommiges oopsluit of die betogende massa met dranghekke uithou. Of miskien ’n rassis? Toe het ek hulle perspektiewe bietjie geskommel soos dit ook in die regte lewe gaan.

hoe Eybers en Tutu kyk eindig met ’n morele vraag aan die individuele leser of luisteraar op die bank. Die vraag hoef nie hardop beantwoord te word nie. Daar hoef nie ’n openbare reaksie uit voort te spruit nie. Of die leser of luisteraar daaroor gaan nadink op sy eie tyd en op sy eie manier – dís wat die krag van hierdie gedig sal bepaal. As poësie enige krag het.

  • Carina van der Walt (Digter in die tuinvers-projek – Carina woon en werk sedert 2007  in Nederland.)