Byderhand Pionierstories

Byderhand het die afgelope jaar in samewerking met die Pionierskool vir Siggestremdes in Worcester en vele ander rolspelers getree vir ’n besondere projek. Die Byderhand-Pionierskoolprojek is op 30 Augustus 2018 bekendgestel, en die Byderhand Pionierstories kan nou gelees word op die skoolgronde van die Pionierskool en ook in die koffiewinkel, Blindiana Barista.

Leerders en oud-leerders van die Pionierskool is gevra om verhale en herinneringe te deel vir die versameling van Pionierstories. Sommiges het hul ervaringe as blinde of siggestremde persone deel, terwyl ander oor hul loopbaan vertel het of herinneringe aan hul Pionierskooldae herroep het. “Die drie jaar wat ek op Worcester was, was vir my die hoogtepunt van my skoolloopbaan,” sê Madelene van der Berg. “Dit was goeie tye, en ek is bly ander mense kan nou daarin deel.”

  Pionierstories op die skoolterrein. Links is ‘n storiebordjie in “Niemandsland” en regs is ‘n bordjie langs die hoofdeur van die skoolgebou.

Hierdie stories kan gelees word deur middel van bordjies waarop die titel en naam van die skrywer in gedrukte teks en ook in braille aangebring is. Die braille-teks vir al die bordjies is gedruk met behulp van Pionierdrukkers in Worcester. Getrou aan die plekspesifieke aard van Byderhand, is die bordjies op plekke by die skool aangebring waaroor daar in die storie vertel word: stories oor musiek en koorsang in by die ouditorium opgesit, en koshuisvertellinge is voor die ingange van die koshuis op die gronde te lees. Die versameling bestaan uit 27 stories en verse deur 23 skrywers/vertellers.

     Skrywers om die tafel: Links lees dr. William Rowland instruksies in braille;  regs luister Quinten Pendle en Gustaf Tempelhoff saam na Quinten se storie.

Die skrywers is op die openingsdag genooi om vir die eerste keer na hul stories te luister by ’n kleiner bekendstellingsfunksie by Blindiana Barista. Die Pionierstories sal ook in hierdie restaurant, by die Innovation for the Blind (Instituut vir die blindes), beskikbaar wees vir die mense van die Worcester-gemeenskap om te lees.


Links lê Philip Crouse se gidshond neffens haar eienaar. Regs gesels Gustaf en Nicky Labuschagne oor die toeganklikheid van die koppelvlak.

“In hierdie spesifieke projek sien ek in die eerste plek ’n geleentheid vir gestremde persone om werklikwaar ’n kreatiewe bydrae te lewer tot hulle eie gemeenskappe,” sê Philip Crouse, ook een van die skrywers. “Ook om die breër gemeenskap te beïnvloed deur hulle digkuns en letterkuns.” Philip is die koӧrdineerder van die Tegnologiesentrum van die Innovation for the Blind, en het ’n groot rol gespeel in die toetsfase van die nuwe digitale koppelvlak en hoe om dit vir blindes toeganklik te maak. Sy hulp was van onskatbare waarde vir die multimedia-ontwerper van Byderhand, Gustaf Tempelhoff. Philip noem dat daar nog baie toekomstige moontlikhede uit die projek kan spruit. “Ek dink hierdie is regtigwaar ’n ‘pionier’ – mind the pun – in baie opsigte, en ek dink dis ’n goeie sinergie tussen kuns, tegnologie, die verlede, die toekoms en wat ook al moontlik is in die toekoms.”


Pionierstories in Blindiana Barista. Links: ‘n storiebordjie en selfoon met die storie; regs verwelkom ‘n plakkaat by die deur die besoekers.

Die Pionierstories dien as die literêre nalatenskap van die skrywers, as inspirasie vir huidige en toekomstige Pionierskoolleerders. Deur die stories word daar nou ook vir die jong generasie ’n platform geskep om oor die nalatenskap van vorige leerders te leer. “Ek dink daar is ’n geneigdheid nou dat… elke geslag vergeet die vorige geslag en verloor daardie draad van die geskiedenis van hierdie skool, wat verrykend is en wat deel van jou erfenis is,” sê Dr. William Rowland. Hy is ’n bekende digter en leiersfiguur in die internasionale blinde gemeenskap en ook ’n oud-Pionierskoolleerder. “En dit is hoekom hierdie projek belangrik is. Dit gaan die vorige geslagte aan die huidige geslag en komende geslagte bind.”


Bestel ‘n Pionierstorie saam met jou koffie in Blindina Barista. Links rangskik Rouxné die storiebordjies; regs bedien Annemarie ‘n storie.

Die Pionierstories is nou ’n permanente instelling by die skool en in Blindiana Barista.

  • Rouxné van der Westhuizen – Oktober 2018
Advertisements

Byderhand-Pionierskool: ‘n Luisterryke bekendstelling

Die Byderhand-Pionierskoolprojek is op 30 Augustus 2018 luisterryk bekendgestel met die opening van die multisensoriese tuin by die Pionierskool.

Byderhand, ʼn interdissiplinêre kreatiewe en navorsingprojek, bied interaktiewe leeservarings waardeur plek en literatuur op ‘n nuwe manier ervaar kan word. Die projek in samewerking met die Pionierskool vir Siggestremdes, bestaan uit drie dele, naamlik Pionierstories, Tuinverse en Karootuinverse. Skrywers en kunstenaars in die projek sluit bekende digters, asook leerders, oudleerders en personeel van die Pionierskool in.

Met die projek by die Pionierskool het die span spesifiek navorsing gedoen om te verseker dat die projek toeganklik is vir visueelgestremde persone. Om in dié doel te slaag, word ʼn kombinasie van media gebruik. Al die stories en gedigte is opgeneem en kan via slimfone of tablette ervaar word. Dit is hierdie ouditiewe komponent wat die Byderhandprojek so toeganklik maak vir visueel gestremdes, soos dit ook duidelik blyk uit die entoesiastiese ontvangs van die projek.

Die konkrete en digitale koppelvlakke (“interfaces”) bestaan uit braille-instruksies, bordjies met QR-kodes en ʼn digitale koppelvlak waarin van spraaktegnologie gebruik gemaak word. Die koppelvlakontwerpe is die werk van Gustaf Tempelhoff, die multimedia-ontwerper in die span. Gustaf doen sy  sy meestersgraadstudie in Grafiese Ontwerp binne die projek. Die brailledrukwerk is deur die Pionierdrukkery gedoen.

Tuinverse: Besoekers kuier onder skadubome by die multisensoriese tuin. Regs is bordjies wat die tuinverse aandui en plantinligting verskaf.

Die multisensoriese tuin op die skoolterrein is ontwikkel deur die Pionierskool en Hoërskool Brackenfell as deel van die ATKV se Handevatprojek, en afgerond in samewerking met die Karoo Woestyn Nasionale Botaniese Tuin, Afrikaans.com en Byderhand. Die tuin bied aan leerders ʼn besondere multisensoriese ervaring: die plante in die tuin is gekies met die fokus op reuk en tas; die paadjies is uitgelê met verskillende teksture; buitelug-musiekinstrumente van herwonne materiaal nooi die leerders uit om saam te speel en musiek te maak, en ʼn muurskildery deur Afrikaans.com, met idiome wat met klank te doen het, rond die tuin af. Byderhand se bydrae tot die multisensories tuin is 10 tuinverse en kinderverse deur William Rowland, Hans du Plessis, Bernard Odendaal, Daniel Hugo, Floris A. Brown en Franci Greyling. Van die verse word aangevul deur musiekverwerkings, vertalings en tipografiese animasies sodat die leerders werk op ʼn verskeidenheid maniere kan ervaar.

  Pionierstories: Links luister Reinette Popplestone en Rouxné van der Westhuizen in Blindiana Barista na Reinette se storie. Regs is een van die Pionierstoriebordjies op die skoolterrein.

Die tweede gedeelte van die projek, Pionierstories, is geskryf en vertel deur leerders, oudleerders en personeel van die Pionierskool sowel as visueelgestremde persone van die Worcestergemeenskap. Hierdie stories kan ervaar word in Blindiana Barista, ʼn koffiewinkel, by die Innovation for the Blind (Instituut vir die Blindes) in Worcester. Skrywers in dié projek het ʼn gesellige bekendstellings­geleentheid in Blindiana Barista bygewoon. Joseph Matheatau, koffiewinkel se blinde barista, se vertelling is deel van die storieversameling. Die Pionierstories is ook op die skoolterrein aangebring by die plekke waar die verhale afspeel, sodoende bied dit aan die leerders ʼn plekspesifieke en konkrete ervaring.


Karootuinverse: Links verduidelik Werner Voigt, kurator van die botaniese tuin, een en ander oor die beplande brailleroete. Regs waaier die wolke oor die tuinlandskap.

ʼn Derde gedeelte van die projek in Worcester word samewerking met die Karoo Woestyn Nasionale Botaniese Tuin onderneem. Digters met ʼn verbintenis met Worcester en die Breëriviervallei is genooi om gedigte oor die omgewing te skryf. Hierdie gedigte word deel van die nuwe brailleroete wat tans in die tuin ontwikkel word. Die gedigte deur 10 skrywers waar onder Diana Ferrus, William Rowland, Daniel Hugo en David Kramer is o.a. vertaal in Engels, Portugees en Duits. Hierdie projek is tydens ʼn skemerkelk-geleentheid in die botaniese tuin bekendgestel waartydens gaste na die gedigte soos voorgelees deur die digters, geluister het. Die gaste was dit eens dat die kombinasie van karoolandskap en die gedigte ʼn besondere ervaring vir besoekers aan die tuin sal bied.

Hierdie uitdagende projek was en is steeds vir die Byderhandspan ʼn besondere verrykende ervaring en die projek sal deel bly van die vakgroep Skryfkuns se voortgesette navorsing en gemeenskapsbetrokkenheid.

“Byderhand” word onderneem binne die Navorsingseenheid Tale en Literatuur in die Suid-Afrikaanse konteks, Noordwes-Universiteit, Potchefstroomkampus. Die projek is ʼn goeie voorbeeld van ʼn skeppende projek in die digitale humaniora (Digital Humanities).

  • Franci Greyling – September 2018

Byderhand by die Pionierskool – ‘n projek in wording

‘n Nuwe Byderhandprojek in wording – Byderhand en Pionierskool plekspesifieke digitale literatuur.

Die Byderhandspan is teen die einde van 2016 genader oor die moontlikheid om Byderhand tuinverse deel te maak van ‘n voorgenome multisensoriese tuin by die Pionierskool vir Siggestremdes in Worcester. Die eerste verkennende gesprek het in Januarie 2017 plaasgevind – en soos dit met Byderhandprojekte gaan, het die projek deur die entoesiastiese samewerking van soveel mense ‘n volskaalse produksie geword.

  
Die hoofgebou van die Pionierskool (Gustaf Tempelhoff en die skoolhoof, mnr Paul Greyling.)

Hierdie Byderhandprojek word as ‘n navorsings- en gemeenskapsprojek in vennootskap met die Pionierskool vir Siggestremdes in Worcester, onderneem. Kaleidoscope SA (voorheen die Insituut vir die Blindes) is ook op verskeie wyses by die projek betrokke. ‘n Oogmerk is om die toeganklikheid van die Byderhandplatform uit te brei om tot ʼn groter mate vir siggestremde gebruikers voorsiening te maak. Die kernprojekspan is Franci Greyling (NWU), Bernard Odendaal (NWU), Gustaf Tempelhoff – multimedia ontwerper (NWU), Suna Verhoef (Pionierskool) en Phillip Crouse (Kaleidoscope Tegnologiese Sentrum). Die Pioniersdrukkery wat spesialiseer in media vir siggestremdes (braille, grootdruk en oudio) help veral met die ontwikkeling en produksie van die braille aanwysings.

Tans is die projekspan besig met die afhandeling van die produksie van twee subprojekte, naamlik Tuinverse as deel van die multisensoriese tuin by die Pionierskool en Stories/vertellinge by die Pionierskool en Blindiana Barista (die koffiewinkel van Kaleidoscope SA). Ná maande se beplanning, gesprekke, eksperimentering en ontwikkeling vind die toetsfase van die projek in November 2017 plaas. Indien alles volgens plan verloop, sal die projek teen Augustus 2018 op die verskillende plekke beskikbaar wees.

‘n Multisensoriese tuin by die Pionierskool

Vir dié deel van die projek word ‘n bestaande tuin by die Pionierskool omskep in ‘n multisensoriese tuin en terrein om voorsiening te maak vir ‘n verskeidenheid multisensoriese ervarings, gebrailleerde benoemings van plante, buitelug musiekinstrumente en digitale tuinverse. Die groot projek deur die Pionierskool word onderneem in samewerking met die Karoo Woestyn Nasionale Botaniese Tuin, die Hoërskool Brackenfell, Afrikaans.com en Byderhand (NWU). Digters wat tuinverse bygedra het, is William Rowland, Floris Brown, Daniel Hugo, Bernard Odendaal, Hans du Plessis en Franci Greyling (kinderverse). Die tuinverse is deur die digters voorgelees, terwyl van die verse ook aangevul word met vertalings, musiekverwerkings en tipografiese animasie.

 
Die terrein van die multisensoriese tuin (links) en die eerste paadjie (regs).
   
Links lees die digter, Floris Brown, sy gedig voor vir opname. Regs vlieg Ying-Shan Tseng se vlugtige vingers oor die klawers.

Stories en vertellings by die Pionierskool en Blindiana Barista

Met soveel ervarings van siggestremde leerders wat oor die verloop van jare by die Pionierskool skoolgegaan en ingewoon het, is daar baie stories om te vertel. Vir hierdie projek is leerders, oudleerders en personeel van die skool om bydraes genader. Hierdie bydraes in die vorm van vertellings, verhale en gedigte, word voorgelees en opgeneem sodat dit deur siende en siggestremde lesers geniet kan word. Die gedagte is dat die digitale verhale by spesifieke plekke op die skoolterrein geplaas word en op die plek waar die gebeure afspeel, ervaar kan word. Besoekers aan Blindiana Barista kan oor ‘n koppie koffie (voorberei deur die blinde barista) die verhale geniet. Skrywers sluit in Jacques Coetzee, Hendrik Steyn, Ying-Shan Tseng, Sydney Berrington, Hanli Stehli en Christo de Klerk. Van hierdie skrywers presteer op talle vlakke van die samelewing, insluitende in regte, musiek, sport, leierskap en onderwys.

 
Blindiana Barista (Kaleidoscope SA)

Die uitdagings van koppelvlakontwerp

Soos in vorige Byderhandprojekte word die tekste via QR-kodes by die betrokke plekke beskikbaar gestel. Die uitdaging is egter om dit op so ‘n wyse te doen dat siggestremde lesers (blind en swaksiende) self die QR-kodes kan skandeer om die gedigte en verhale op hulle selfone te kan ervaar. Hiervoor is dit nodig om te verstaan hoe die siggestremdes die tegnologie (kan) gebruik. Die konkrete en digitale koppelvlakontwerp moes dus herbedink, ontwerp en deur ‘n verskeidenheid lesers uitgetoets word.

 
Links wys leerders hoe hulle tegnologie gebruik en regs toets Phillip Crouse en Gustaf Tempelhoff die nuwe digitale koppelvlak.

 
Die braillebordjies – gereed vir die volgende toetsfase.

En dalk in die toekoms…

Die moontlikheid van Tuinverse as deel van ‘n nuwe brailleroete in die Karoo Woestyn Nasionale Botaniese Tuin word ook ondersoek.

 
Terreinbesoek Botaniese Tuin, Mei 2017: Johan Kotze, Ricardo Riddels, Franci Greyling, Bernard Odendaal, Suna Verhoef en Floris Brown.

Meer oor die skool

Die Pionierskool vir Siggestremdes (gestig in 1881) maak voorsiening vir die behoeftes van blinde, swaksiende, doofblinde en meervoudiggestremde leerders deur middel van opvoeding, opleiding, ontwikkeling en sorg. Die skool strek van voorskool tot hoërskool en het ook ‘n afdeling waar voorsiening gemaak word vir loopbaanontwikkeling na graad twaalf. http://www.pioneerschool.org.za/

  • Franci Greyling – 7 November 2017