“Hier in die tuin…” – SETH: ‘n eerstehandse ervaring

“Hier in die tuin
waar jy kan ontsnap
waar bome jou vriende word
en voëltjies jou geselskap.”


In September 2017 het ons ʼn Byderhandsessie vir die graad 9-groep van die SETH-akademie aangebied waartydens hulle die tuinverse in die NWU-Botaniese Tuin eerstehands ervaar het.

Die SETH-akademie (Wetenskap, Ingenieurswese, Tegnologie en Gesondheid) is ʼn gesamentlike inisiatief van die Noordwes Departement van Basiese Onderrig, die Noordwes-Universiteit en die bedryf om leerders voor te berei vir tersiêre opleiding in beroepe met skaars vaardighede.

In die program wat in samewerking met die Hoërskool Ferdinand Postma in Potchefstroom aangebied word, word talentvolle leerders geïdentifiseer en van graad 8 tot 12 voorberei vir professionele beroepe in diverse rigtings soos ingenieurswese, wetenskap, medisyne, finansies, ekonomie en wiskunde- en wetenskaponderrig. Leerders word een middag elke week deur interessante en uitdagende lesings en praktiese aktiwiteite aan ʼn verskeidenheid dissiplines en vaardighede bekendgestel. In 2017 was die SETH-program op ʼn probleemgebaseerde benadering geskoei met die leerders wat aktief betrokke was in die sessies. Klem is geplaas daarop om leerders toe te rus met vaardighede en ʼn instelling tot samewerkende leer, interdissiplinêre samewerking en beroepskennis. Daar is ook besluit om meer aandag aan die ontwikkeling van die taalkomponent vir graad 8 en 9-leerders te gee.

Die Byderhandsessie met die leerders het juis by die taalkomponent aangesluit.

 
Die sessie is ingelei met ʼn kort inleiding oor tegnologiese verandering, multimodaliteit, digitale literatuur en nuwe skeppende moontlikhede vir skrywers en kunstenaars, plekspesifieke digitale literatuur en interdissiplinêre samewerking. Die groep is spesifiek aan die Byderhand Tuinverse bekendgestel.

Franci Greyling het vertel hoe sy te werk gegaan het om versies te skryf wat by spesifieke plekke in die tuin pas, wat die produksieproses behels het en hoe verskillende persone se vaardighede bygedra het tot die eindproduk (stemkunstenaars, animeerders, multimedia ontwerpers, komponiste en musikante en vertalers). So tussenin is ʼn klompie skryfwenke verskaf.

Gustaf Tempelhoff (multimedia-ontwerper) het gesels oor sy belangrike aandeel in die projek (ontwerp van projekidentiteit, platform-, web- en koppelvlak-ontwerp, verspreiding, ens) en ook verduidelik wat ʼn QR-kode is en hoe die QR-leser werk, hoe die koppelvlak lyk en wat die verskillende weergawes van die tuinverse behels.

     
Met ʼn aktiwiteitsboeke in die hand (in Afrikaans, Engels en Setswana) het leerders die tuin ontdek, die tuinverse ervaar, self waargeneem, hulle eie tuinverse geskryf… en sommer net ontspan.

“Hier in die tuin
Word elke sintuig geprikkel:
Lowergroen plante, orals te sien
Kleurryke voëls, hul skoonheid verdien,
Lewegewende water wat jou siel verfris
Gee jou sommer ook ʼn lewenslus.”

k_DSCN7894  k_DSCN7898
As deel van die refleksie oor die sessie het die leerders elektronies terugvoer oor die projek gegee en ook hulle eie tuinverse ingesleutel.

Uit die terugvoer is dit duidelik dat almal die sessie geniet het, nuwe energie in die tuin gekry het … en boonop aan die dink en die dig gesit is.

  • “It was amazing how we can use technology for so much more than just social media.”
  • “Baie uniek en lekker. Dit was ‘n baie waardevolle sessie vir my.”
  • “It was calming and it felt as if I was in touch with nature.”
  • “Die tuin het my gemaklik en ontspanne laat voel.”
  • “It’s the most creative thing I’ve seen this year. I’m stil in shock.”
  • “Die omgewing is baie lekker om te ontspan en gedigte te skryf.”
  • “I enjoyed the experience because I got to explore the garden and immerse myself in the session.”
  • “Ek het dit baie geniet veral omdat ek ʼn buitelug meisie is! Dit was lekker om te sien wie eintlik die gedigte geskryf het en waar hulle inspirasie vandaan gekom het.”
  • “It was truly exceptional as I got to detox my system with nature and being poetic about was like a remedy to my technological addiction.”

  k_DSCN7865
“Hier in die tuin
Kan jy jouself weer vind.
Jy kry tyd om te dink.
Maar ek waarsku jou nou:
Die gras so groen
Die water so blou,
Dit gaan nog vernietig word
Deur my en jou!”
(Karin Kooij; 15 – ‘n Tuinvers geskryf tydens die sessie)

“Ssshhh,
I hear the water singing
What a wonderful lullaby
A beautiful melody
Eases the soul and soothes the heart
Therapy
Serenity like hearing a baby’s laugh after a long tiring day
I hear the water singing
Sssshhhhh
What a peaceful melody.”
(Tlotliso Lebitsa; 15 – ‘n Tuinvers geskryf tydens die sessie)

  • Franci Greyling – Januarie 2018
Advertisements

“En die beste ding was dat alles by my skool gebeur het…”

HTS_Dscn3888Op die spoor van die Dwaalverhaal.
‘n Byderhandprojek met leerders van HTS
.

In Mei 2016 het ‘n groepie leerders van HTS deelgeneem aan ‘n unieke lees- en skryfervaring op die skoolterrein en die Dwaalverhaal laat herleef.

Die groep graad 11 en 12 leerders wat Afrikaans as Eerste Addisionele Taal neem, het vir drie agtereenvolgende weke ‘n middag ná skool entoesiasties deelgeneem aan die spesiale Byderhandprojek. Die projekleier, Franci Greyling, en die skrywer van die Dwaalverhaal, Hans du Plessis, is bygestaan deur drie Skryfkunsstudente, Hanke de Kock, Henlu Snyman en Adam Lehmann.

Week 1: Op die spoor van die Dwaalverhaal

Voor die eerste ontmoeting het die leerders o.l.v. Afrikaansonderwysers, mevv. Marieta Basson en Elsa Roux, die teks van die Dwaalverhaal – Die Misverstand – gelees. Hulle was dus goed voorberei vir die ontmoeting met die skrywer en die Byderhandspan. Hier is die ervaring in die deelnemers se eie woorde:

HTS_Dscn3814  HTS_Dscn3813
“Dit was baie interessant om te hoor wat het die prof te sê oor sy boek.” (Onalenna Oliphant)
HTS_Dscn3816
  HTS_Dscn3819
“Hier het ek gesukkel om die QR-Code Reader te laai, want my foon het nie spasie gehad nie ;-). Ona het ook gesukkel, maar toe ek reg was het ek die QR-Code Reader vir haar met Share It gestuur.” (Letlotlo Phanyane)HTS_Dscn3821  HTS_Dscn3824
“Ek het die eerste QR-code gescan.” (Lerato Setshwaro)
“Die  video’s is eintlik lekker! Die dwaalverhaal idee is briljant.” (Malesela Marotola)
HTS_Dscn3830  HTS_DSCN3828
“Dit was die eerste keer dat ons die video van die twee meisies op die internet sien. Dit was baie interessant, want dit was by dieselfde boom. Dit was die begin van ‘n baie lekker storie en ons was baie dankbaar om Oom Hans te sien.” (Bakang Diphoko)
“Ek lees Die misverstand en Rea luister na my.” (Boniwe Sindwa)

HTS_ DSCN3859  HTS_Dscn3861
“Ek het vir Oom Hans du Plessis gevra hoekom hy die storie van die spoke geskryf het.” (Setsibe Diseko)
“Besig om toneel 4 te lees. Dit was toe Marni en Bea by die snoepie ontmoet het. Dit het toe meer interessant geword om nader aan die einde en ook die blyplek van Bea te kom.” (Richoline Matras)
HTS_Dscn3851  HTS_Dscn3864
“Ons was besig om die storie te lees. Dit was lekker om saam met my vriende te werk.” (Zanele Damaneyt)
HTS_Dscn3846  HTS_Dscn3853
“Ek het die voetstap van die spook gehoor en ‘n baie interessante video gekyk.” (Lerato Setshwaro)
“As ek Bea was, sou ek nie hier gekom het nie as ek geweet het dat daar ‘n spook is.” (Mpho Bosiu)
HTS_Dscn3871  HTS_Dscn3883
“Ek het gedink oor die spook en was baie bang.” (Thabang Tloome)
“Ons was net nou klaar om die stukkie op die internet te lees en ‘n deel van die video te kyk. Toe kry ons die vraag oor waar Bea gebly het. Op daardie oomblik het ons gedink oor waar sy kon gebly het. Ek en Bakang gebruik die internet om die antwoord te kry. Setsibe gebruik die stuk wat die onderwysers vir ons gegee het.” (Amogelang Dilape)
HTS_DSCN3899  HTS_Dscn3901
“Hier was ons baie opgewonde om ‘n foto saam met Bea en Marni te neem.” (Onalenna Oliphant)
“Ek was baie bly om langs Marni en Bea te staan :-).” (Letlotlo Phanyane)
“Hulle het altwee nee gesê :-(.” (Reabetswe Mokgoro)

“Die Dwaalverhaal was pragtig! Ek het nog nooit in my lewe gedink aan so ‘n tipe storie. En die beste ding was dat alles by my skool gebeur het.” (Reabetswe Mokgoro)

Week 2: Om self te skryf…
HTS_Copy - DSCN4055  HTS_Copy - DSCN4062
“Die professor wys ons hoe maklik dit is om ‘n storie te skryf.” (Mpho Bosiu)
“Ek konsentreer baie hard.” (Boniwe Sindwa)HTS_Copy - DSCN4066  HTS_Copy - DSCN4069
“Ek het buite die koshuis gesit en probeer dink wat om oor te skryf.” (Boniwe Sindwa)
“Die dapper huis! Ek was by die ingang van Fickhuis, die seunskoshuis. Om hier te bly, moet jy ‘n hart van ‘n leeu hê.” (Bakang Diphoko)HTS_Copy - DSCN4078  HTS_Copy - DSCN4092      “Beplanning van my storie.” (Lerato Setshwaro)
“Ek beplan my storie: My eerste onderskeiding. Ek het my spinnekop begin maak.” (Amogelang Dilape)
HTS_Dscn4060  HTS_Dscn4068“Besig om my eie verhaal te skryf” ;-). (Onalenna Oliphant)
“Ek het geskryf oor die skoolbus, want ek wil dit eendag bestuur. Maar ek het nie geweet wat om te skryf nie.” (Thabang Tloome)

Week 3: Ons eie stories orals op die skoolterrein

HTS - DSCN4125  HTS- DSCN4155 HTS - DSCN4128  HTS - DSCN4133 HTS - DSCN4136  HTS - DSCN4140 HTS - DSCN4148  HTS - DSCN4163
Op die spoor van die dwaalverhaal was: “Briljant. Uitstekend. Ongelooflike ervaring. ‘n Baie interessante ervaring. Doodlekker. ‘n Wonderlike ervaring. Ongelooflik. Briljant, doodlekker, puik en ongelooflik. Verskiklik lekker. Die spook kom! Dankie Byderhand!”

Tuinverse leef voort op selfone en rekenaars van studente

Skryfkunsstudente van die Noordwes-Universiteit doen in die eerste semester van hulle tweedejaarstudie ’n module in die skryf van gedigte.

Een van hulle eerste opdragte is om ’n liriese gedig te skryf. Tipies van ’n liriese gedig is die vertolking van die emosies of besinnings wat die “ek” van die gedig self ervaar. Dit gaan heel dikwels oor die stemminge wat by die liriese subjek (die “ek”) opkom by die aanskoue van mense, gebeure of natuurverskynsels.

Die meerderheid van die gedigte wat in die Tuinverse-digitale-installasie in die Noordwes-Universiteit se Botaniese Tuin te sien en aan te hoor is, is juis kenmerkend liries van aard (vertel byvoorbeeld nie ’n verhaal nie). Dié installasie was deel van die Byderhand-leesfeesprojek wat in September 2015 op die Clover Aardklop Nasionale Kunstefees geloods is, en die ATKV-Aartvark-prys vir Grensverskuiwende Werk gekry het na afloop van die kunstefees.

bt_skrk211_k

’n Ideale geleentheid het sodoende vroeg in vanjaar se tweedejaarsmodule in Skryfkuns ontstaan vir die studentedigters om as ’t ware ’n klas oor liriese natuurpoësie in die Botaniese Tuin te gaan beleef.

bt_skrk211_2_k

Deur die QR-kodes wat oral by wyse van plakkers op bankies in die Botaniese Tuin aangebring is, met ’n QR-leser op hulle selfone af te tas, kon hulle digitaal toegang kry tot die installasiegedigte (wat ook kinderverse ingesluit het). Hulle kon die tuinverse lees, na voordragte of toonsettings daarvan luister, of kyk hoe die gedigte digitaal geanimeer en gemanipuleer is. Al die Tuinverse het, soos die installasietitel al sê, met die NWU se Botaniese Tuin en die verskynsels daarin te doen gehad.

bt_skrk211_3_k

Daarna was dit tyd vir die studente om elk self ’n liriese gedig te gaan skryf. Ook in hulle gedigte moes daar iets van die (botaniese) tuingegewe ter sprake kom.

bt_skrk211_4_k
bt_skrk211_5_k

  • Bernard Odendaal
    Februarie 2016